Mәqalәdә müәlliflәr tәrәfindәn tibbi psixoLogiya vә insan hüquqları, onun anlayışı vә predmeti barәdә mәsәlә nәzәrdәn keçirilәrәk elmi cәhәtdәn araşdırılır. Qeyd edilir ki, tibbi psixologiya dedikdә şәxsiyyәtin psixi durumunu vә psixi proseslәri, elәcә dә insanın psixi vәziyyәtini, onun fәaliyyәtini, davranış qaydalarını, mәdәniyyәt vә psixi sağlamlığını öyrәnәn elm sahәsi başa düşülür. Çoxaspektli anlayış kimi elmi dövriyyәdә tibbi psixologiyanın dörd mәnada işlәdilmәsi vurğulanır: obyektiv mәnada tibbi psixologiya, qanunvericilik mәnasında tibbi psixologiya, elm mәnasında tibbi psixologiya, tәdris kursu mәnasında tibbi psixologiya.
Müəllif :
Etibar Əliyev, Aysel Hәsәnli
Nəşr tarixi : 2025
Beynәlxalq hava daşımacılığının sürәtlә inkişafı vә genişlәnmәsi öz növbәsindә bu münasibәtlәri tәnzimlәyәn universal qaydaların qәbul edilmәsini zәruri edirdi. Bu mәqsәdlә 1929-cu ildә Varşavada hava daşımalarına dair ilk universal beynәlxalq müqavilә olan “Beynәlxalq hava daşımalarına aid bәzi qaydaların unifikasiyası üçün Konvensiya” qәbul edilmişdir. Varşava Konvensiyası adlanan bu Konvensiya hәm yüklәrin, hәm dә sәrnişinlәrin vә onların baqajının beynәlxalq hava yolu ilә daşınmasının hüquqi rejimini tәnzimlәyir. Lakin Konvensiya zamanla sürәtlә inkişaf edәn mülki aviasiyanın tәlәblәrinә cavab vermәdiyi üçün onun modernlәşdirilmәsi vә tәlәblәrә uyğunlaşdırılması mәqsәdi ilә müxtәlif dövrlәrdә konvensiyaya әlavә vә dәyişikliklәr edәn әlavә konvensiya vә protokollar qәbul edilmişdir. Belә ki, 1955-ci il tarixli “Haaqa Protokolu”, 1961-ci il tarixli “Qvadalaxara Əlavә Konvensiyası”, 1971-ci il tarixli “Qvatemala Protokolu”, 1975-ci il tarixli “Monreal Protokolları” ilә Varşava Konvensiyasına әlavә vә dәyişikliklәr edilmişdir. Qeyd olunan bütün sәnәdlәr birlikdә “Varşava sistemi”ni tәşkil edir. Bu mәqalәdә “Varşava sistemi”nin әhәmiyyәti, ümumi xüsusiyyәtlәri vә tәtbiqi şәrtlәri araşdırılmışdır.
Müəllif :
Natiq Əsgәrov
Nəşr tarixi : 2025
İnsan hüquqları vә әsas azadlıqlarına hörmәt prinsipinin tәşәkkül tapması insan hüquqları sahәsindә müqavilәlәrin bütöv kompleksinin qәbul edilmәsi ilә әlaqәdardır. Nә dövlәt suverenlyi konsepsiyası, nә dә ki, müdaxilә etmәmәk kimi öhdәçilk ekstrimal vәziyyәtlәrdә hümanitar müdaxilә üçün әngәl törәdә bilmәz, nә beynәlxalq hüquq, nә dә BMT-nin Nizamnamәsi, tamamilә müdaxilә etmәmәk vә dövlәt suverenliyi prinsipi üzәrindә qurulmamaqdadır. Beynәlxalq hümanitar müdaxilә vә suverenlik arasındakı nisbәti müәyyәn edәrkәn, әsas kriteriya kimi beynәlxalq publik hüquq götürülmәlidir. İnsan hüquqları kütlәvi şәkildә pozularsa vә böyük itkilәr baş verәrsә, beynәlxaq hüquq heç vaxt dövlәtlәrdәn geri çәkilmәyi vә heç bir tәdbir görmәmәyi vә belәliklә, kütlәvi qırğınlara vә miqrasiyaya imkan vermәyi tәlәb edә bilmәz.
Müəllif :
Novruz Mehdiyev
Nəşr tarixi : 2025
Mәqalәdә 1990-cı il yanvarın 20-dә Sovet qoşunları tәrәfindәn Bakıda dinc әhalinin qırğına mәruz qalmasından vә bu qırğını törәdәnlәrin mәsuliyyәtә cәlb olunmamasından bәhs olunur. Sovet ordusu tәrәfindәn dinc әhaliyә qarşı törәdilmiş beynәlxalq cinayәtә hәr iki müәllif fәrqli aspektdәn yanaşmaqla, sonda mәsuliyyәt mәsәlәlәrindә eyni fikirdә olduqlarını qeyd etmişlәr. Hadisәyә hәrbi tәcavüz vә insanlıq әleyhinә cinayәtlәr prizmasından yanaşılması onun beynәlxalq müstәvidә tәnzimlәnmәsinә imkan yaradır. Bu sәbәbdәn dә müәlliflәr 20 yanvar cinayәtini törәdәnlәrin fәrdi cinayәt mәsuliyyәtinә cәlb olunmasını xüsusi olaraq vurğulayır vә beynәlxalq konvensiyaların vә Beynәlxalq Cinayәt Mәhkәmәsi Roma Statutunun buna imkan verdiyini qeyd edirlәr.
Müəllif :
Əlövsәt Allahverdiyev, Sәyyad Mәcidov
Nəşr tarixi : 2025
Mәqalәdә müasir dövrdә beynәlxalq tibb hüququnun tәşәkkül tapması, genezis-yaranma әlamәtlәri vә formalaşması barәdә elmi bәhs olunur. Qeyd edilir ki, beynәlxalq tibb fәaliyyәtinin ümumdünya universal sәviyyәdә vә dövlәtlәrarası әmәkdaşlıq miqyasında hәyata keçirilmәsi, onun hüquqi cәhәtdәn tәnzimlәnmәsi vә nizama salınması zәrurәti beynәlxalq tibb hüququnun yaranmasını şәrtlәndirir. Tәqdirәlayiq hal kimi, xüsusilә, qeyd edilir ki, Azәrbaycan Respublikası bu kontekstdә xeyli sayda beynәlxalq sәhiyyә-tibb müqavilәlәrinә qoşulmuşdur, elәcә dә tibb fәaliyyәtinin nizama salınması mәqsәdi ilә zәruri normativ hüquqi baza yaradılmışdır.
Müəllif :
Fatimә Hüseynova
Nəşr tarixi : 2025
Müasir dövrdә rәqәmsallaşma vәrәsәlik hüququnda “rәqәmsal miras” kimi yeni anlayışlar vә sosial media hesablarının miras kimi ötürülmәsi mәsәlәlәrini aktuallaşdırır. Gәlir mәnbәyinә çevrilәn sosial media profillәrinin ölümdәn sonra vәrәsәlәrә keçmәsi hüquqi müzakirәlәrә sәbәb olur, çünki әnәnәvi miras qaydaları rәqәmsal aktivlәrә tam uyğunlaşmır. Müxtәlif ölkәlәrdә bu mәsәlәyә fәrqli yanaşılır: bәzi qanunvericiliklәr virtual aktivlәri miras obyekti kimi tanıyır, digәrlәri isә şәxsi mәlumatların mәxfiliyi ilә bağlı çәtinliklәri qeyd edir. Ziddiyyәtlәr, xüsusilә, vәfat etmiş şәxsin mәlumatlarının qorunması ilә vәrәsәlәrin hüquqları arasında kәsişir. Azәrbaycan qanunvericiliyindә rәqәmsal mirasın statusu açıq şәkildә tәnzimlәnmәdiyindәn, bu sahәdә boşluqlar mövcuddur. Tәhlillәr göstәrir ki, hüquqi çәrçivә vәrәsәlәrin vә ölmüş şәxsin mәxfiliyinin balansını tәmin edәcәk şәkildә tәkmillәşdirilmәlidir. Bunun üçün beynәlxalq tәcrübә vә milli spesifikalar nәzәrә alınaraq normativ dәyişikliklәr zәruridir.
Müəllif :
Şükür Yusifov
Nəşr tarixi : 2025
The transition towards ecological transport has become a global priority as urbanization intensifies challenges related to congestion, pollution, and inefficient mobility. This study examines the integration of electric buses, trams, and cycling infrastructure in Russia and Azerbaijan by drawing on the experiences of Japan and China. Japan’s approach, characterized by gradual technological innovation and a focus on hydrogen fuel cell vehicles, contrasts with China’s large-scale deployment of electric buses and rapid tram expansion. These differing strategies provide valuable insights into the feasibility of sustainable transport models in emerging urban environments.
Müəllif :
Aqil Əsәdov, Emil Qәnbәrov
Nəşr tarixi : 2025
Mәqalәdә müәlliflәr tәrәfindәn şәrh olunur ki, müasir dövrdә dövlәtlәrarası beynәlxalq münasibәtlәrin әsas vә başlıca iştirakçıları hakimiyyәt subyekti olan dövlәtlәrdir. Azәrbaycan Respublikasınında iştirak etdiyi belә münasibәtlәr iqtisadi, xarici әlaqәlәr, insan hüquqları, humanitar, ekologiya, dәnizdәn, hava mәkanından vә kosmik fәzadan istifadә olunması, hәmçinin cinayәtkarlıqla mübarizә aparılması vә digәr sahәlәrdә yaranır. Göstәrilәn bu vә digәr kompleks münasibәtlәr, şübhәsiz, müәyyәn hüquq sistemi vasitәsilә tәnzimlәnir vә öyrәnilir ki, ona beynәlxalq hüquq elmi, başqa sözlә, beynәlxalq hüquq doktrinası deyilir. Eyni zamanda, qeyd edilir ki, beynәlxalq hüquq çoxaspektli anlayışdır vә elmi dövriyyәdә dörd әsas mәnada işlәdilir: obyektiv mәnada beynәlxalq hüquq; qanunvericilik mәnasında beynәlxalq hüquq; elmi mәnada beynәlxalq hüquq (doktrina); tәdris fәnni mәnasında beynәlxalq hüquq (tәdris kursu).
Müəllif :
Etibar Əliyev, Anara Hacıbәyli
Nəşr tarixi : 2025
Müәllif tәrәfindәn bu mәqalәdә müasir Azәrbaycanda insan hüquqları sahәsindә formalaşmaqda olan tibb-hüquq münasibәtlәri barәdә mәsәlә elmi-praktik kontekstdә nәzәrdәn keçirilir. Qeyd edilir ki, Аzәrbaycan Respublikasının 1995- ci il Коnstitusiyasında insan hüquq vә azadlıqlarının müdafiәsi, sağlam әtraf mühitdә yaşamaq hüququ, sağlamlığın qorunması hüququ, azad sahibkarlıq fәaliyyәti hüququ vә s. barәdә müvafiq normalar yer almışdır. Başqa sözlә, hәr kәsin konstitusion hüquqları vardır vә belә insan hüquqlarının müvafiq qanunla qorunması tәmin olunur. Bu aspekt onu ehtiva edir ki, müasir dövrdә әhalinin sağlamlığının qorunması istiqamәtindә formalaşmış tibb hüququ yeni nәsil hüquqlar kateqoriyasına aid olmaqla insan hüquqları sistemindә tәrkib hissә kimi çıxış edir.
Müəllif :
Zaur Əliyev
Nəşr tarixi : 2025
Bu məqalədə Azərbaycan Respublikasının sosial sığorta ilə bağlı qüvvədə olan qanunvericiliyi ətraflı şəkildə araşdırılıb, xüsusilə sosial sığorta haqqının ödənilməsi, onun formalaşması, istifadə edilməsinin hüquqi tənzimlənməsi, yuxarı həddinin müəyyən edilməsi zərurəti və digər praktiki tətbiq məsələlərinə diqqət yetirilmişdir. Məqalədə, həmçinin həm məcburi, həm də könüllü sosial sığorta üzrə sosial sığorta haqlarının tətbiqi ilə bağlı mövcud qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi məqsədilə müvafiq qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər və təkliflər irəli sürülmüşdür.
Müəllif :
Kamran Ağamoğlanov
Nəşr tarixi : 2025
