Məqalədə müəlliflər tərəfindən müasir dövrdə ətraf mühitin ekoloji problemlərin tənzimlənməsinin hüquqi aspektləri nəzərdən keçirilir. Qeyd edilir ki, ətraf mühitin və ekologiyanın, eləcə də təbii sərvətlərin qorunması mühüm dövlət və ümumxalq əhəmiyyəti olan bir məsələdir. Bəşəriyyətdə insan həyatı, cəmiyyətin inkişafı təbiət və ətraf mühitlə sıx bağlı olduğuna görə, insanların və gələcək nəsillərin sağlam mühitdə yaşaması ətraf mühitin və təbii sərvətlərin səmərəli mühafizə edilməsi amili ilə şərtlənir. Dünyada baş verən sənaye inqilabları, müharibələr və artan demoqrafik problemlər təbiətdəki tarazlığı pozmaqla dünyanı bərpası, bəlkə də, mümkün olmayan ekoloji fəlakətlərlə qarşı-qarşıya qoyur. Hər bir dövlətin sosial-iqtisadi inkişafı, əhalinin maddi və mənəvi tələbatının ödənilməsi, xalqların güzəranının yaxşılaşdırılması, habelə ekoloji təhlükəsizliyin etibarlı formada təmin edilməsi ətraf mühitin mühafizəsi məsələsini ciddi şəkildə qarşıya qoyur. Müvafiq sahəni tənzimləyən mövcud normalar vasitəsi ilə həyata keçirilən beynəlxalq-hüquqi tənzimetmə iki əsas məsələyə yönəlmişdir: həmin məsələlərdən biri ətraf mühitin çirklənməsinin qarşısının alınmasından, digəri isə təbii resurslardan rasional istifadəni təmin etməkdən ibarətdir. Ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunması üçün ətraf mühitin çirklənməsinin minimuma endirilməsi, indiki və gələcək nəsillərin tələbatını ödəmək məqsədilə təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə Azərbaycan dövlətinin ekoloji siyasətinin əsas istiqamətlərindən, başlıca prioritetlərdən biridir. Bu kontekstdə ekoloji-hüquq münasibətlərinin tənzimlənməsi xüsusi aktuallıq kəsb edir.
Müəllif :
Etibar Əliyev, Leyla Mirzəyeva
Nəşr tarixi : 2024
Konstitusion qaydada təsbit olunan sağlam (və ya əlverişli) ətraf mühitdə yaşamaq hüququ hər kəsin ətraf mühitin əsl vəziyyəti haqqında məlumat toplamaq və ekoloji hüquqpozma ilə əlaqədar onun sağlamlığına və əmlakına vurulmuş zərərin əvəzini almaq hüququnu ehtiva edir. İnsan inkişafının əsasında onun sağlamlığının qorunması dayanır ki, bunu ekoloji cəhətdən təmiz ətraf mühit olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Məhz ona görə də yalnız fərdlərin deyil, xalqların toplu şəkildə əlverişli ətraf mühit hüququ üçüncü nəsil hüquqlardan biri kimi tanınır. Təsadüfi deyil ki, Davamlı İnkişaf Məqsədlərinin əksəriyyəti bu hüququn qorunmasını ön plana çəkir (6, 7, 13, 14-, 15-ci DİM-lər). Rəqəmsal texnologiyaların inkişaf etdiyi bir dövrdə əlverişli ətraf mühit hüququnun informasiya hüquqi təminatı üçün də yeni tendensiyalar və eləcə də ətraf mühitə dair informasiya almaq hüququna yeni hüquqi yanaşma formalaşmışdır. Həm aktiv, həm də passiv tərəfi ilə xarakterizə olunan bu hüququn təminatı beynəlxalq və milli-hüquqi tənzimləmənin predmetini təşkil edir. Məqalədə əlverişli ətraf mühit hüququ ilə əlaqəli formada təhlillər əsasında müxtəlif məhkəmə işləri tədqiq olunaraq, beynəlxalq yurisdiksiyada müdafiə mexanizmləri ilə bağlı əsas məqamlar araşdırılmış, paralel olaraq milli təcrübədə olan çətinliklərin aradan qaldırılması ilə bağlı təkliflər təqdim olunmuşdur
Müəllif :
Gülnaz Rzayeva, Elnur Hümbətov, Nəzrin Əliyeva
Nəşr tarixi : 2024
Məqalədə ətraf mühit dair məlumatın çatımlılıq problemi təhlil edilir. 1992-ci il Rio Konfransından başlayaraq ətraf mühit barədə məlumatların ictimaiyyətə çatımlılığı məsələsi və bu sahədə praktiki addımların atılması dünya birliyi qarşısında qabardılan gündəliyin vacib məqamlarındandır. Ətraf mühit haqqında məlumat əldə etmək ictimaiyyətin üzvlərinə ətraf mühitdə baş verənləri bilmək və anlamaq üçün vacibdir. Bu məqsədlə məzkur hüququn beynəlxalq və milli hüquqi əsasları tədqiq olunur. Yer kürəsinin əksər sakinləri iqlim dəyişikliyinin mövcudluğunu qəbul edərək milli hökumətlərin hərəkətə keçməsini istəyir və inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda vətəndaşların əksəriyyəti həyatlarını dəyişməyə hazırdır. Ətraf mühitlə bağlı məsələlərə dair qərarların qəbulu prosesinin əvvəlində maraqlı ictimaiyyət adekvat, vaxtında və səmərəli şəkildə ya ictimaiyyətə bildirişlə, ya da fərdi qaydada məlumatlandırılır. Danılmazdır ki, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə bir çox imkanlar açacaq: daha təmiz hava, bərpa olunan enerji, ərzaq təhlükəsizliyi, ekoloji təmiz iş yerləri və sağlam həyat şəraiti və s. Məqalədə ətraf mühit barədə məlumatların ictimaiyyətə çatımlılığının təmin edilməsinin normativ əsasları öyrənilir və bu sahədə beynəlxalq hüquqi normalarla milli qanunvericiliyin qarşılıqlı əlaqəsi təhlil edilir. Məlumat çatımlılığının təmin edilməsi istiqamətində atılacaq addımlara xüsusi diqqət yetirilir.
Müəllif :
Turqay Hüseynov
Nəşr tarixi : 2024
Məqalədə ekosid cinayəti milli və beynəlxalq hüquqi aspektdə təhlil edilir. Bu zaman mühüm 2001- ci il tarixli “Beynəlxalq hüquqa zidd hərəkətlərə görə dövlətlərin beynəlxalq məsuliyyəti haqqında” Maddələr Layihəsi, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Statutu, o cümlədən ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində qəbul edilmiş beynəlxalq sənədlər təhlil edilir. Belə nəticəyə gəlinir ki, beynəlxalq ekoloji zərərə görə dövlətlərin məsuliyyət daşıdığı qəbul edilsə də, iqlim dəyişikliyi və ətraf mühitin mühafizəsi məqsədləri üçün dövlətlərin məsuliyyəti təkcə zərərin qarşısını almaqdan ibarət deyil. Dövlətlərin ətraf mühitə ciddi ziyan vurmamaq öhdəliyi ilə yanaşı, iqlim probleminin mümkün təsirlərinə qarşı tədbir görmək kimi pozitiv öhdəlikləri də var. Dövlətlərin öz hərəkətlərindən və hərəkətsizliklərindən irəli gələn məsuliyyət dairəsinin müəyyən edilməməsi cavabdeh subyeklərin məsuliyyət daşıması baxımından hüquqi boşluq yaradır. Ekosid anlayışı beynəlxalq məsuliyyət baxımından hazırkı dövrdə cinayət kimi qəbul edilməsə də, respublikamızda olduğu kimi bu anlayışı cinayət hesab edən və mövcud daxili qanunlarına tətbiq edən ölkələr mövcuddur. Ekosid konsepsiyanın beynəlxalq cinayət kimi qəbul edilməsi iqlim böhranının həlli üçün vacib şərt hesab oluna bilər.
Müəllif :
Namiq Əliyev
Nəşr tarixi : 2024
Bu məqalədə Azərbaycanın ekoloji maarifləndirmə və ekoloji mədəniyyət sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlər və qarşıda duran problemlər təhlil olunur. Ətraf mühitin qorunması və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi dövlətin prioritet istiqamətlərindən biri kimi önə çəkilir. Son illərdə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və digər dövlət qurumlarının təşəbbüsləri ilə həyata keçirilən maarifləndirici tədbirlər və ekoloji qanunvericilikdəki yeniliklər ekoloji balansın qorunmasında mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, meşələrin bərpası, tullantıların idarə olunması, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə və yaşıllıqların genişləndirilməsi kimi tədbirlər də ölkədə ekoloji tarazlığın qorunmasına və ətraf mühitin sağlamlaşdırılmasına yönəlib. Məqalədə, xüsusilə ekoloji maarifləndirmə və mədəniyyətin artırılmasının ətraf mühitə mənfi təsirlərin qarşısının alınmasında vacib olduğu vurğulanır. Bununla yanaşı, əhalinin ekoloji təhsili və maarifləndirilməsi sahəsində qanunvericilikdə boşluqlar olduğu və bu istiqamətdə daha təkmil tədbirlərin tətbiqinə ehtiyac olduğu qeyd edilir.
Müəllif :
Umayra Tağıyeva
Nəşr tarixi : 2024
Məqalə, qlobal iqlim dəyişikliyinin təsirləri fonunda meşə ehtiyatlarının qorunması və artırılmasının əhəmiyyətini vurğulayır. Son illərdə dünyada meşələrin azalması tendensiyası müşahidə olunur, bu da torpaqların deqradasiyasına, biomüxtəlifliyin azalmasına və iqlim dəyişikliyinə səbəb olur. Məqalədə Azərbaycanın zəngin təbii sərvətləri, meşə fondunun mövcud vəziyyəti və meşələrin mühafizəsi istiqamətində görülən tədbirlər haqqında məlumat verilir. Azərbaycan meşələrinin ümumi əraziyə nisbəti az olsa da, növ müxtəlifliyi baxımından zəngindir. Meşələrin artırılması, yaşıllıqların salınması və mühafizə olunan ərazilərin genişləndirilməsi ekoloji tarazlığın təmin olunmasında əsas rol oynayır. Məqalədə meşələrin dayanıqlı və davamlı inkişafı ilə bağlı dövlət strategiyaları və beynəlxalq təşəbbüslər, o cümlədən Paris İqlim Sazişi və Bonn Çağırışı kimi sənədlər vurğulanır. Şəhərsalma sahəsində yaşıllıq ərazilərinin artırılması və ətraf mühitin qorunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər də müzakirə olunur. Məqalə, həmçinin ekoloji hüquqpozmaların qarşısının alınması və bu sahədə hüquqi tədbirlərin gücləndirilməsi məsələlərinə də toxunur.
Müəllif :
Vüqar Kərimov
Nəşr tarixi : 2024
Bu məqalədə iqlim dəyişikliyinin neqativ təsirlərinin qarşısının alınmasında hüquq-mühafizə orqanlarının səfərbər olunmasının vacibliyi və “iqlim cinayətlərinə” görə məsuliyyət məsələsi müzakirə ediləcəkdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə iqtisadi potensialın artırılması hesabına xalqımızın rifahının yüksəldilməsi ilə yanaşı təbiətə qayğı göstərilmişdir. Həmin xətti davam etdirən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin bu sahədəki uğurlu dövlət siyasəti dünya miqyasında tanınması və qəbul edilməsi ilə nəticələnmişdir. İqlim dəyişikliyinin əleyhinə beynəlxalq tədbirin ölkəmizdə keçirilməsi bu prosesdə hüquq mühafizə orqanlarının aktivliyini tələb edir. Əsasən beynəlxalq müstəvidə gedən hüquqi proseslərin milli səviyyədə əlaqələndirilməsi, ümumən bu proseslərin hüquqi əsaslarının axtarışının davam etdirilməsi, iqlim dəyişikliyinə görə məsuliyyət növlərinin müəyyən edilməsi vacibdir. Hüquq mühafizə orqanlarının əsas fəaliyyətinin cinayət ədalət mühakiməsi sahəsində cərəyan etdiyinə görə həmin qəbildən olan cinayətlərin dispozisiyasının formalaşması da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu mürəkkəb problemin həlli üçün müzakirələr davam etdirilərək daha geniş sayda alim və praktik hüquqşünasların dialoqu intensivləşdirilməlidir.
Müəllif :
Kamran Əliyev
Nəşr tarixi : 2024
Məqalədə vətəndaşların sosial-iqtisadi hüquqlarından biri kimi əmək hüququnun mahiyyəti araşdırılaraq qeyd olunur ki, bu hüquq insanın dəyişməz təbiətindən irəli gəlir və yaşamaq hüququ ilə bağlıdır. İnsanın ayrılmaz, təbii hüququ kimi əmək hüququnun əsasını həyat və özünümüdafiə təşkil edir. Əvvəllər ölkəmizdə bazar iqtisadiyyatı prosesi başlanana qədər əmək hüququna əmək müqaviləsi bağlanana qədər təminat verilirdisə, indi ona artıq əmək müqaviləsi bağlandıqdan sonra işçinin ona işəgötürənlə şərtləşdirilmiş işin təqdim edilməsi hüququ şəklində təminat verilir. Konstitusion əmək hüququ vətəndaşların bütün əmək hüquqlarının hüquqi bazasını təşkil edir. Əmək sahəsinə aid konstitusion hüquqların əksəriyyəti subyektiv xarakterlidir. Aparılmış tədqiqat nəticəsində belə bir nəticəyə gəlinmişdir ki, əmək hüququ- bu, hər hansı təminatsız səlahiyyət deyil, hüquq münasibətləri çərçivəsində mövcud olan hüquqdur. Ancaq hüquq münasibətləri kateqoriyası vasitəsilə bu konstitusion hüququn hüquqi təbiətini və sosial əhəmiyyətini açmaq olar. Beləliklə, əmək hüququnu vətəndaşların dövlət tərəfindən təmin edilmiş və təminat verilən, qanunvericilikdə təsbit edilmiş imkan kimi müəyyənləşdirmək olar.
Müəllif :
Ülkər Əkbərli
Nəşr tarixi : 2024
Məlum olduğu kimi innovasiyaların və texnologiyaların tətbiqinin geniş yayılması, rəqəmsallaşma prosesinin inkişaf dinamikasının çox sürətlə artması, rəqəmsal cəmiyyətin formalaşdığı mühitdə əqli mülkiyyət hüquq münasibətlərinin tənzimlənməsi prosesində meydana çıxan spesifik məsələlər olduqca vacib əhəmiyyətə malikdir. Rəqəmsal cəmiyyətin inkişafı və süni intellekt texnologiyalarının geniş tətbiqi əqli mülkiyyət hüquq münasibətlərinin tənzimlənməsi sahəsində ciddi dəyişikliklər tələb edir. Məqalədə rəqəmsallaşmanın əqli mülkiyyət hüquqlarına, xüsusilə müəllif hüquqları, patentlər və əmtəə nişanlarının qorunmasına təsiri təhlil edilir. Rəqəmsal mühitdə müəllif hüquqlarının pozulması, pirat məhsulların yayılması və süni intellekt tərəfindən yaradılmış əsərlərin hüquqi statusu kimi məsələlər araşdırılır. Həmçinin mövcud milli və beynəlxalq hüquqi çərçivələrin bu problemlərə cavab verə bilmək üçün yetərliliyi qiymətləndirilir. Əqli mülkiyyət hüquq münasibətlərinin tənzimlənməsi və müdafiə mexanizmlərinin sərtliyinin iqtisadi inkişafla qarşılıqlı əlaqəsi də təhlil edilmişdir. Məqalədə əqli mülkiyyət hüquqlarının daha effektiv müdafiəsi və rəqəmsal dövrdə yeniliklərə uyğun tənzimləyici mexanizmlərin formalaşdırılması ilə bağlı təkliflər irəli sürülür. Beynəlxalq əməkdaşlığın və müasir texnologiyalarla uyğunlaşan hüquqi yanaşmaların əhəmiyyəti də xüsusi vurğulanır.
Müəllif :
Əkbər Əliyev
Nəşr tarixi : 2024
Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyinin 1.1-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının məhkəmələrində mülki işlər və kommersiya mübahisələri üzrə məhkəmə icraatının qaydası Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Qanunu, Mülki Prosessual Məcəllə və digər qanunlarla yanaşı, həmçinin Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrlə müəyyən edilir. Beləliklə, Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsinin 15 üzvü tərəfindən 4 noyabr 1950-ci ildə imzalanmış və 3 sentyabr 1953-cü ildə qüvvəyə minmiş “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyası milli mülki prosessual qanunvericiliyinin mənbələri sırasına daxildir. Azərbaycan Respublikası tərəfindən 1950-ci il Avropa Konvensiyasını ratifikasiya etməsi, eləcə də Avropa İnsan hüquqları Məhkəməsinin yurisdiksiyasının tanınması kimi qəbul edildi. Bu isə özlüyündə insan hüquq və azadlıqlarının məhkəmə tərəfindən qorunmasının əhəmiyyətini daha da vurğulamış oldu.
Müəllif :
Əzizova Səbinə
Nəşr tarixi : 2024
